Çalışma Grupları TROD Kurslar English

Radyoterapi - Beslenme


Kemo/ Radyoterapi Hastaları İçin Beslenme Önerileri

Radyoterapi cihaz ve tekniklerindeki güncel modern gelişmeler sayesinde tümörde etkin dozla tedavi yapılırken komşu sağlam dokuları daha fazla korumak mümkün olabilmektedir. Radyoterapi sadece ışınlanan hacim içerisindeki hücreleri etkiler. Radyoterapiye bağlı oluşabilecek yan etkiler ışınlanan bölgeye göre farklılık gösterebilmektedir. Kemoterapi ise genellikle tüm vücuda etki eder, ve kullanılan ilaca bağlı olarak farklı yan etkileri görüleblmektedir. Tüm teknolojik ilerlemelere rağmen güncel kemoterapi ilaçlarının radyoterapi öncesi veya sırasında uygulanarak tedaviye eklenmesiyle tedavi başarısında artış sağlanmakta, ancak hastanın beslenmesinde ve dolayısıyla yaşam kalitesinde bozulmaya yol açacak yan etkiler de olabilmektedir.

Genel olarak kanser hastaları farklı diyet ihtiyacına sahiptir. Genellikle sağlıklı diyet bir çok meyve, sebze, tam buğday ekmek ve tahılları; makul miktarda et ve süt ürünlerini; yağ, şeker ve tuzun az miktarını içermektedir. Kanser tanısı sonrasında, tedavi yan etkileri ile başedebilmek üzere vücut direncini koruyacak/ arttıracak şekilde beslenme ihtiyacı olur. Sağlıklı bir kişide yeterli miktarda beslenme, genellikle problem oluşturmaz. Ancak kanser ve tedavisiyle ilgilenirken, beslenme başa çıkılması gereken bir meseledir. Kanser hastalarında ilave protein ve kalori ihtiyacı olabilmektedir. Bu zamanlarda günlük diyete ilave süt, peynir ve yumurta içermesi gerekebilmektedir. Çiğneme ve yutma problemleri varsa sos veya et suyu ekleme ihtiyacı duyulsbilir. Bazı zamanlar yüksek lifli gıdalar yerine düşük lifli gıdalara da ihtiyaç olabilir. İhtiyaç duyulan beslenme değişiklikleri ilgili hekim ve/veya diyetisyen tarafından düzenlenmektedir.

Kanser tedavileri, kanser hücrelerini öldürmeye yönelik tasarlanmaktadır. Sağlıklı hücrelerin hasarı yan etkilere neden olur. Bu yan etkilerin bazısı da yeme problemlerine yol açabilir. Kanser tedavisi sırasında sık görülen yeme problemleri şunlardır;

·         İştah kaybı

·         Tat ve koku hissinde değişiklikler

·         Kabızlık

·         İshal

·         Ağız kuruluğu

·         Laktoz intoleransı

·         Bulantı

·         Ağız yarası

·         Boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü

·         Kusma

·         Kilo alımı

·         Kilo kaybı


Bazı hastalar, kanser ve tedavisi konusunda stres olduklarından iştah kaybı ve bulantı yaşayabilir. Bu şekilde tepki veren bireyler tedavi başlayınca ve tedaviden ne beklemeleri gerektiğini öğrenince hemen her zaman daha iyi hissetmektedirler.

Kanser tedavisine başlamadan önce yapılacaklar

Tedavi sırasında görülem çoğu yan etki kontrol altına alınabilmektedir. Problemlerin çoğu tedavi bittiğinde sonlanmaktadır.

· Kanser tedavinizin iyileşme süreci olduğunu düşünün ve kendinize odaklanın.

·  Tedavi başlamadan önce sağlıklı şekilde beslenin. Bu tedavi süresince daha güçlü olmanızı sağlar ve enfeksiyon riskinizi düşürür.

· Diş hekimine gidin. Kanser tedavisine başlamadan sağlıklı bir ağıza sahip olmak önemlidir.

· Doktor, hemşire veya diyetisyeninize yeme problemlerinize yardımcı olacak ilaç/ uygulamaları sorun.

· Korku ve endişelerinizi doktor, hemşire veya sosyal hizmetler uzmanınızla görüşün. Bu duygularla mücadele ve baş etmede yol gösterebilir.

· Hastalık ve tedaviniz konusunda uzmanlardan bilgi alın. Ne beklenileceği bilindiği zaman çoğu insan daha iyi hissetmektedir.

Daha iyi beslenmeyi sağlama yolları

·Buzdolabınızı ve dondurucuyu sağlıklı gıdalarla doldurun. Hasta hissettiğinizde de yiyebileceğiniz gıdalar bulundurduğunuzdan emin olun.

· Çok fazla pişirme işlemi gerektirmeyen kuru gıdalardan da erzak yapın.

·  Bazı yiyecekleri önceden pişirip porsiyon olarak dondurarak gerektiğinde tüketin.

· Tedavi sırasında yemek alışverişi ve pişirme için aileniz ve arkadaşlarınızdan yardım isteyin. Bir yakınınız veya arkadaşınız iş paylaşımı yapabilir.

· Doktor, hemşire veya diyetisyeninizle ne beklendiği hakkında konuşun.

Kanser tedavisi sırasında herkes yeme problemi yaşamaz

Tedavi sırasında yeme problemlerinin olup olmayacağı ve ne kadar kötü olacağını önceden bilmenin bir yolu yoktur. Beslenme sorunu olmadan veya çok az problemle de tedaviyi tamamlanabilir. Görülebilecek yan etkiler tümör tipine, vücutta bulunduğu bölgeye, uygulanan tedavi çeşidine, tedavi süresi ve dozuna bağlıdır. Tedavi süresince yeme problemlerini gidermek için bir çok yardımcı ilaçlar ve farklı metodlar vardır. Tedavi bittikten sonra çoğu yeme problemi de sona erer. Doktor, hemşire ve diyetisyeniniz tedavi sırasında muhtemel yaşayacağınız yeme problemlerini ve bunlarla baş etme yolları ile ilgili bilgiler vermektedir.

Doktorunuzla yiyebileceğiniz gıdalar hakkında konuşun

Kanser tedavisi sırasında ne yiyeceğiniz konusunda emin değilseniz doktorunuzla görüşün. Doktorunuzdan sizi bir diyetisyene yönlendirmesini isteyebilirsiniz. Beslenme hakkında konuşmak için en ideal kişi bir diyetisyendir. Tedaviniz sırasında ve sonrasında tüketeceğiniz yiyecek ve içecekleri seçmenize yardımcı olacaktır. Diyetisyenle görüşmeden önce sormak istediklerinizi liste olarak not alın. En sevdiğiniz yiyecek ve tarifleri tedaviniz sırasında yiyip yiyemiyeceğinizi sorun. Diğer hastaların yeme problemi ile nasıl baş ettiğini öğrenmek isteyebilirsiniz. Özellikle diyabet, böbrek ve kalp hastalığı veya başka bir sağlık probleminiz varsa doktorunuzdan doktor/ diyetisyenle görüşmeniz çok daha önemlidir.

Gıdalardan daha fazla yararlanma

Tedavi sırasında iş yemeğe geldiğinde bazen iyi bazen de kötü günleriniz olabilir. Bunlarla başedebilmek için:

· Yiyebildiğiniz dönemlerde bolca protein ve kalori alın. Gücünüzü korumanıza ve kanser tedavisinden zarar görmüş dokuların yeniden onarılmasına yardımcı olur.

· İştahınızın en açık olduğu zaman yemek yiyin. Çoğu kişi için bu, sabah saatleridir. Daha büyükçe öğünü günün erken saatlerinde yiyip sıvı gıda takviyelerini günün kalan kısımlarında tüketmek isteyebilirsiniz.

· Bir kaç çeşit dahi olsa yiyebildiğiniz yiyecekleri tüketin. Daha fazla gıda tüketilebilir oluncaya kadar bu yiyeceklere bağlı kalın. İlave kalori ve protein için sıvı gıda takviyelerrini de içebilirsiniz.

· Bazı günler yemeğinizin tamamını yiyemezseniz bunu sorun etmeyin. Böyle zamanlarda kendinizi daha iyi hissettirecek başka uğraşlar bulun ve tekrar hazır olduğunuzda yemeye başlayın. İki günden uzun süre yemek yiyemezseniz bunu doktorunuza bildirin.

· Yeteri kadar sıvı alın. Yemek yiyemediğiniz günlerde yeterli sıvı alımı çok daha önemlidir. Bol sıvı alımı vücudun ihtiyacının karşılanmasına yardımcı olur. Çoğu yetişkinin günlük 8-12 bardak içmesi gerekmektedir. Sıvı alımını kolaylaştırmak için bir şişe suyu yakınınızda bulundurun.

· Yemeklerinizi başkaları hazırlıyorsa ihtiyaçlarınızı ve ilginizi çeken gıdaları onlara anlatın.

Enfeksiyonlardan korunmada beslenmede dikkat edilecekler

Bazı kanser tedavileri daha kolay enfeksiyon kapma olasılığınızı artırır. Böyle durumlarda besin seçme ve hazırlamada özel itina gerekir.

· Sıcak gıdaları sıcak, soğuk gıdaları soğuk olarak tüketin. Yemek sonrası kalanları en kısa sürede buzdolabına koyun.

· Yemeden önce tüm meyve ve sebzeleri fırça ile ovun. Ahududu gibi iyi yıkanamayan gıdaları tüketmeyin. Kavun gibi pürüzlü yüzeyi olan besinleri kesmeden önce fırçalayın.

· Ellerinizi, bıçakları, kesme tahtası ve başlıklarını yemek hazırlamadan önce ve sonra yıkayın. Bu özellikle çiğ et, tavuk, hindi ve balık hazırlarken çok daha önemlidir.

· Et için ayrı bir kesme tahtası ve meyve-sebzeler için farklı bir kesme tahtası kullanın.

· Et, tavuk, hindi ve balığı buzdolabında çözdürün veya mikrodalgada buuzunu eritin. Uzun süre dışarıda bırakmayın.

· Et, tavuk, hindi ve yumurtaları iyice pişirin. Etlerin içinde pembelik kalmamalıdır. Yumurtalar sulu değil, katı olmalıdır.

·  Çiğ balık veya kabuklu deniz ürünlerini tüketmeyin.

· Tüm meyve suyu, süt ürünleri ve balınızın pastörize olduğundan emin olun.

· Son kullanma tarihi geçmiş yiyecek ve içecekleri kullanmayın.

· Çok büyük kutularda yiyecekler almayın.

·  Açık büfe, salata bar veya self servis restoranlarda yemek yemeyin.

· Küflenmeye başlayan yiyecekleri tüketmeyin. Mavi damarlı peynir ve rokfor gibi küflü peynirleri de tüketmeyin.

Kanserle savaşta besin, vitamin ve takviyelerin kullanımı

Çoğu kişi belli yiyecekler veya vitamin ve takviyelerin kanserle savaşta vücutlarına nasıl yardımcı olabileceklerini öğrenmek istemektedirler. Fakat herhangi özel bir diyet, gıda, vitamin, mineral, diyet takviyesi, bitki veya bunların karışımının kanseri yavaşlattığı, tedavi ettiği veya nüksünü önlediğini kanıtlayan bir çalışma yoktur. Aslında bu ürünlerin bazısı kanser tedavisinin işlevini değiştirerek başka problemlere yol açabilir. Özel bir diyete veya herhangi bir takviye alımına başlamadan önce doktor, hemşire veya diyetisyeninizle görüşün.

Hastalara bakım verenlere özel not

· Hasta olan sevdiğiniz yakınınızın zevkleri günden güne değişirse şaşırmayın veya alt üst olmayın. En sevdiği yiyecekleri istemediği veya kötü tatta olduğunu söylediği günler olacaktır.

· Yiyecekleri kolaylıkla ulaşabileceği yerde tutun. Bu şekilde hasta yakınınız yemeye hazır olduğunda aperatif bir şeyler alabilecektir. Elma soslu atıştırmalıklar veya kaşığı ile birlikte pudingi yatağın kenarındaki masa/ komidine koyabilirsiniz. Buzdolabı rafında kesilmiş havuçlar bulundurmayı deneyebilirsiniz.

· Nazikçe destek verin. Bu sevdiğiniz yakınınızı yemeye zorlamaktan çok daha yardımcıdır. İştahı olmadığı zamanlarda bolca berrak veya tam sıvılardan içmesini önerin.

· Yakınınızla yeme problemlerini halletmenin yollarını konuşun. Bunu birlikte yapmak her ikinizin de daha kontrolde hissetmenize yardımcı olabilir.

Kanser tedavisi sırasında iştahınızı etkileyecek duygular

Kanser tedavisi sırasında,

·         deprese

·         kaygılı

·         korkmuş

·         sinirli

·         çaresiz

·         yalnız hissedebilirsiniz.

Bu tarz duygulara sahip olmak normaldir. Kendisi yeme problemi olmadığı halde bu tarz yoğun hisler gıdalara, alışverişe ve yemek pişirmeye ilginizi etkileyebilir Halsizlik de başa çıkmayı daha da zorlaştırabilir.

Kanser tedavisi sırasında duygularla başetme

· Kanser tedavisi sırasında iştahınızın bozulmaması adına duygularınızın üstesinden gelmek için yapabileceğiniz birçok şey var. Aşağıda diğer hastalarda işe yarayan bazı fikirler sıralanmıştr:

· En sevdiğiniz yiyecekleri tedavi almadığınız günler tüketin. Bu şekilde yediğinizin keyfini çıkarabilirsiniz ve ilerde de aynı yiyecekler üzücü şeyleri hatırlatmayacaktır.

· Gevşeyin, konsantre olun (meditasyon yapın, ibadet edin) veya dua edin. Bu tarz aktiviteler çoğu kişinin sakin ve daha az stresli hissetmesine yardımcı olmaktadır.

· Güvendiğiniz birisiyle duygularınız hakkında konuşun. Yakın bir arkadaşınız, aileden birisi, dini veya ruhani lider, hemşire, sosyal hizmetler görevlisi, rehber veya psikologla konuşmak isteyebilirsiniz. Aynı şekilde daha önceden kanser tedavisi almış biriyle konuşmayı yararlı bulabilirsiniz.

· Bir kanser destek grubuna katılın. Bu, sizinkine benzer problemlerin üstesinden gelen diğer insanlarla karşılaşmanın/ görüşmenin bir yolu olabilir. Destek grubu toplantılarında kendi duygularınızdan bahsedebilirsiniz ve diğerlerininkileri dinleyebilirsiniz. Aynı zamanda başkalarının kanser, tedavi yan etkileri ve yeme problemleri ile nasıl baş ettiğini de öğrenebilirsiniz. Doktor, hemşire veya diyetisyeninize yakınınızda olan destek tedavi toplantılarını sorun. İnternette görüşen destek tedavi gruplarını da öğrenmek isteyebilirsiniz. Yolculuk yapamıyorsanız veya yakınınızda bir grup yoksa bu sizin için yararlı olabilir.

· Yeme problemleri ve diğer yan etkileri tedavi başlamadan önce öğrenin. Ne beklenildiğini ve olduğunda nasıl müdahale edeceğini bildiğinde çoğu insan daha kontrollü hissetmektedir.

· Yeterince dinlenin. Her gece en az 7-8 saat uyuduğunuzdan emin olun. Gün içinde kitap/ gazete okumak veya film izlemek gibi daha sakin aktivitelerle zaman geçirin.

·   Kaldırabileceğinizden daha fazlası için kendinizi zorlamayın. Günlük sorumluluklarınızı/ görevlerinizi yerine getirmenin daha kolay yollarını araştırın. Çoğu insan diğerlerinden yardım isteyince veya gelen yardım tekliflerini kabul edince kendini daha iyi hissetmektedir.

· Her gün aktif olun. Çalışmalar  her gün kısa mesafeli yürüyüşler ve hafif egzersiz yapan bir çok kişinin daha iyi hissetttiğini göstermektedir. Bu şekilde aktif olmak iştahınızın düzelmesine de yardımcı olacaktır.

· Bu duygularla baş etmede zorlanırsanız doktorunuzla kullanabileceğiniz ilaçlar hakkında konuşun.

 

Site Haritası | Yardım ve Servis | Kanuni Uyarı | Asistan Karnesi
© Tüm hakları Türk Radyasyon Onkolojisi Derneği'ne aittir, izinsiz alıntı yapılamaz.

AstraZeneca'nın koşulsuz eğitim desteğiyle hazırlanmıştır.